ARNHEM - Het was een gedenkwaardig symposium op begraafplaats Moscowa in Arnhem, afgelopen donderdag. Veertig jaar oud is de landelijke stichting voor funerair erfgoed. Dat vierde de jarige met een zaal vol mensen, en met een interessant programma – vol van zorg en aandacht voor historische graven en begraafplaatsen.

Ambassadeur

Burgemeester Ahmed Marcouch opende het symposium. Hij ontpopte zich als verdediger van funerair erfgoed en ziet met name kunst als effectief middel om ervoor te zorgen dat begraafplaatsen hun betekenis houden voor de volgende generaties. Ze hebben niet alleen een functie voor wie rouwt, maar voor iedereen die zoekt naar rust en bezinning. Hij signaleerde dat praten over de dood nog steeds een taboe is: 'We willen het er vaak niet over hebben, we praten wel over "dingen regelen", maar we praten zelden echt over rouw. Rouw is een eenzaam proces waarin de nabestaanden van de overledene na de uitvaart alleen achterblijven.' Het is nodig dat Terebinth daar aandacht voor blijft vragen en Marcouch onderstreepte dat juist ook het monumentale erfgoedkarakter helpt om het verlies een plek te geven.

Thema

Lof was er van Marcouch en anderen voor de geschiedenis en de activiteiten van Terebinth. Centraal thema van dit jubileum was dan ook: de samenleving verandert en de manier van afscheid nemen verandert mee. Terebinth brengt steeds opnieuw de mensen bij elkaar die ervoor kunnen zorgen dat ook de volgende generaties hun overledenen met respect kunnen blijven eren. Het publiek op deze dag bewees dat: beheerders, beleidsmakers, onderzoekers, uitvaartbegeleiders, adviseurs en vrijwilligers die 'hun' begraafplaats op orde houden en laten functioneren.
De voorzitter van Terebinth, Hans de Kluijver, dankte de burgemeester voor zijn warme speech en overhandigde hem ter herinnering aan deze dag een recent boek over een prachtig voorbeeld van funerair erfgoed, niet ver van Moscowa: de Oude Algemene Begraafplaats in Oosterbeek.

Sprekers

Vier interessante, enthousiaste sprekers bekeken vanuit verschillende invalshoeken de praktijk van het herdenken, de rouw en het fenomeen van het grafmonument in onze maatschappij: funerair historicus Wim Cappers, universitair hoofddocent Brenda Mathijssen, historicus Maurice Heemels en manager Arjen van Vessem. Zij vertelden over het werk van Terebinth in het verleden en welke taak de stichting in de toekomst volgens hen heeft. Misschien logisch, maar niemand in de zaal was van mening dat Terebinth zich intussen overbodig heeft gemaakt. Nog steeds ontbreekt het overheden, eigenaren van begraafplaatsen en ook gewone vrijwilligers en begraafplaatsbezoekers te vaak aan kennis over het behoud van kerkhoven en begraafplaatsen.

Dagvoorzitter Marie-Louise Meuris, oud-directeur van de Amsterdamse begraafplaats De Nieuwe Ooster, leidde daarna een levendige paneldiscussie met stellingen die meer en minder controversieel waren. In elk geval wilde niemand van de aanwezigen de begraafplaats opofferen aan een virtuele rouwplek in cyberspace. Leden van het panel waren Tamara Ingels (consulent voor funerair erfgoed), Karel Loeff (Heemschut), Willem van der Putten (jurist), Bert Pierik (beheerder) en Korrie Korevaart (bestuurslid Terebinth).

Jubileumprijs voor Roermond

Dé verrassing van deze dag was dat stichting Terebinth een jubileumprijs uitreikte, en wel aan stichting Het Oude Kerkhof in Roermond, die al dertig jaar actief werkt aan behoud en restauratie van het oude kerkhof midden in deze Limburgse stad.
Terebinth-voorzitter Hans de Kluijver feliciteerde de winnaars en reikte de prijs – een cheque van 1.000 euro – uit. Hij benadrukte in zijn toespraak dat Terebinth had gekozen voor het werk van de vrijwilligers van de stichting in Roermond, omdat het een concreet, inspirerend voorbeeld geeft aan de talloze andere vrijwilligers in Nederland die proberen hun funerair erfgoed nieuw leven in te blazen en toekomst willen geven. Maurice Heemels vatte het succes van het werk in Roermond bondig samen in vier woorden: participatie, restauratie, publicatie en educatie.
Voorzitter Coen In het Panhuis bedankte Terebinth namens de stichting Het Oude Kerkhof zeer voor deze 'funeraire Michelinster'. De geldprijs gaat besteed worden aan het maken van een documentaire over de Roermondse begraafplaats.

Slotverklaring

Het bestuur van Terebinth kijkt tevreden terug op dit symposium. Volgens voorzitter Hans de Kluijver is Terebinth zich terdege bewust van zijn blijvende, belangrijke taak in de toekomst: 'De doden mogen niet verdwijnen uit ons leven. Begraafplaatsen zijn onmisbare plekken van herinnering, geschiedenis en maatschappelijke verbondenheid. Nu er steeds minder begraven wordt, as steeds vaker op anonieme plekken wordt verstrooid, dreigt ook onze voorgeschiedenis uit het zicht te raken. Daar blijven we aandacht voor vragen. Terebinth pleit voor het zichtbaar en toegankelijk houden van onze doden, hun verhalen en de plaatsen die ons met hen verbinden. Want een samenleving die haar doden vergeet, verliest een deel van zichzelf.'